خواب مانع رسيدن تحريكات خارجي به سلولها عمل كننده مغزي شده و
البته در خواب عميق نيز ارتباطبعضي نواحي مغز با محيط خارج كاملاً قطع نميگردد و
اين يك فرايند آگاهانه و حياتي است. بيدار شدن مادري كه در خواب سنگينو عميق است
و از غرش رعد وبرق از خواب بيدار نميشود ولي ناله و حركت ضعيف كودكش او را فوراً
از خواب بيدار ميكند، مويدهمين مسئله است . در خواب قسمت هاي حياتي مغز به درجات
مختلف فعال باقي مي مانند. خواب انسان سالم شامل دو مرحله بينابيني ،خواب باامواج
آهسته و خواب با امواج سريع( REM:Rapid Eye Movementاست . REMيعني خوابي كه با
حركاتسريع چشمان همراه است.قسمت اعظم خواب شبانه ازنوع خواب با امواج آهسته است
كه خوابي عميق وآرام بخش است .حدود 25 درصدكل خواب ازنوع REMبوده و به طور دور هاي هر نود دقيقه در طول خواب شبانه
ايجادمي شود. REMاصولا"خواب
خوبي نيست ومعمولا"باديدن رويا همراه است، در حاليكه خواب با امواج آهسته
،استراحت بخش ميباشد و باكاهش تنوس عضلاني،كاهش تنوسعروق محيطي،كاهش فشارخون
،و...همراه است . خواب با امواج آهسته، خواب بدون رويا ناميده مي شود. متعاقب كار
فكري يابدني شديد خواب عميق بهترين داروي تجديد قواست. تحريكات خارجي به صورت درد
با شدتهاي مختلف براي مغز تعريف شده و درنهايت باعث ترشح آندروفينها ميشود. نقش
تخديري آندرفينهاست كه باعث رفع خستگي وايجاد نشاط ميشود. در خواب پلكها بستهو
مردمك چشمان تنگ شده تعداد تنفس و ضربان
قلب كند شده و فشار خون پايين آمده، متابوليسم كاهش ، دماي بدن و فعاليتسيستم
ادراري تنظيم، و عضلات شل ميگردد. انسان سالم خسته و فرسوده ازكار در عرض چند
ثانيه بخواب ميرود. اگر مدت خوابرفتن طولاني گردد، شدت خستگي رو به تزايد گذاشته
و مرحله خواب آلودگي پيش ميآيد. هر چقدر فاصله بين مرحله خوابآلودگي و خواب
افزيش يابد.افكار بي سروته بر اساس انديشههاي فرد و خطاهاي حسي مغزي ايجاد ميشود
كه فقط باعث دير ايجادشدن خواب عميق شده ،كه بارفتن به خواب عميق محو ميشوند. در
خستگيهاي شديد كه منتهي به مصرف انرژي فكري و جسمي زيادشده ، فرد فوراً به خواب ميرود.
بيدار نگاهداشتن فرد خسته و فرسوده براي مدت طولاني حتي باعث مرگ نيز ميشود.عصبانيتشديد،
معده پر، مصرف قهوه، انتهاهاي سرد باعث ميگردد كه انسان دير به خواب رود و خواب
راحت و عميق نداشته باشد.اشخاصيكه كمتر به خواب احتياج دارند، يعني مدت خواب آنها
كم است عميق ميخوابند. ساعت خواب وسط روز براي كسانيكه ساعات كار آنهاطولاني است،
مفيد ميباشد. بهترين و سالمترين نوع خواب، بخواب رفتن سريع و خواب عميق است. پس
از صرف شام نبايد فوراًخوابيد ،فاصله 3 ساعت بين صرف شام و خواب را بايستي مراعات
نمود. شام ساده و سبك باشد و اين مثل مصداق باشد.صبحانه را تنهابخور،ناهار را با
دوستت بخور و شام را با دشمنات بخور. از آشاميدن نوشابههاي محرك مانند چاي زياد
و قهوه خود داري شود. ازمطالعه مطالب هيجان انگيز قبل از خواب خود داري شود.البته
مطالعه كتب تاريخي و سبك ونشاط آور قبل از خواب مفيد است و فردرا از فكر كردن به
جريانات روز قبل دور نگاه ميدارد.
براي ايجادخواب دو تئوري پيشنهاد شده است
تئوري پاسيو: سيتم فعالكننده تشكيلات مشبك و ساير قسمتهاي مغز
در جريان يك روز بيداري خسته مي شوند و غير فعال مي گردند.
تئوري فعال : يك سيستم مهاري باعث خواب مي شود. مراكزي در
زيرناحيه پل مغزي با مهاركردن قسمت هاي فعال مغر موجب خوابمي شوند.
سروتونين ماده ميانجي اصلي است كه با توليد خواب ارتباط دارد.
خواب به طور
فيزيولوژيك روي سيستم عصبي و ايمني اثر مي گذارد. فقدان خواب ، كم خوابي، بدخوابي
روي اعمال مغزاثرميگذارد. بيداري طولاني با اختلال پيش رونده اعمال رواني و رفتاري
سيستم عصبي همراه است و يك كندي فكر و تمركز،تحريكپذيري ايجاد ميشود. متعاقب
خواب كامل مغز به پديدهRezeroing صفرمجدد رسيده و Base lineميشود
به
طور كلي در يك خواب سالم فعاليت سيستم سمپاتيك كاهش و پاراسمپاتيك افزايش ،
فشارخون شرياني و ضربانات قلبي كاهش،فعاليت دستگاه گوارش وادراري افزايش مييابند.
عضلات اسكلتي شل شده واز متابوليسم كلي بدن 30% كاسته ميگردد.
دكتر
سعيداعلم رضائيه - دانشگاه علوم پزشكي اروميه
